Hoe minder aanbod van anticonceptiva, hoe meer abortus

Naarmate vrouwen in Sub-Sahara Afrika minder toegang hebben tot anticonceptie, nemen ze bij ongewenste zwangerschappen meer de toevlucht tot abortus. In die zin concurreren anticonceptiva en abortus met elkaar. Dat is de hoofdconclusie van een literatuurreview van statistisch en antropologisch onderzoek dat in de achterliggende jaren in een aantal Afrikaanse landen is verricht.

Volgens formele internationale definities is abortus geen methode voor gezinsplanning. Gezinsplanning houdt volgens de definitie in dat individuen en stellen in staat zijn om zelf te bepalen hoeveel kinderen ze willen, wanneer en met welke tussenpozen. Anticonceptiva zijn een middel om dat ideaal te helpen realiseren. In de praktijk blijkt echter dat vrouwen ook abortus hanteren als een middel om hun gezin te plannen.

Voor zover er nationale, op officiële gezondheidsstatistieken gebaseerde onderzoeken beschikbaar zijn, laten deze zien dat vrouwen veelvuldig de toevlucht nemen tot abortus. Zo eindigt in Oeganda één op de vijf zwangerschappen in abortus en in Ethiopië één op de acht. In Nigeria heeft 60% van de vrouwen al een abortus ondergaan vóór de geboorte van het eerste kind en 40% tussen twee voldragen zwangerschappen in. De meeste landen in Sub-Sahara Afrika kennen een (zeer) restrictieve wetgeving ten aanzien van abortus, maar deze voorkomt kennelijk niet dat abortus veelvuldig plaatsvindt.

Een vergelijking met gebruik van anticonceptiva laat vervolgens zien, dat het gebruik van anticonceptiva in sommige landen – Oeganda wordt als voorbeeld genoemd - nog lager is dan het gebruik van abortus. Dat geldt nog sterker voor de stedelijke gebieden. Ondanks het feit dat in stedelijke gebieden zowel anticonceptiva als de mogelijkheid tot abortus meer beschikbaar zijn, ligt het aantal abortussen per 1000 vrouwen zo’n twee tot vier keer hoger is als op het platteland.

Uit door de auteur bestudeerde antropologische onderzoeken komt naar voren dat, ook al wordt abortus als een schande gezien, het cultureel beoordeeld wordt als een geringere schande dan het krijgen van een buitenechtelijk kind. In de moeilijke afweging die vrouwen dan moeten maken tussen het uitdragen en het beëindigen van de zwangerschap, valt de keuze uit ten gunste van abortus.

Een beperking van het artikel is, dat het niet systematisch ingaat op de redenen waarom vrouwen (en mannen) in Sub-Sahara Afrika nog relatief weinig gebruik maken van anticonceptiva. Wel wijst de auteur op onderzoeken waaruit blijkt dat verhoogde toegang tot moderne anticonceptiva een kosteneffectievere investering is dan het verstrekken van medische nazorg na een (illegale) abortus.