Communicatie Tanzaniaanse ouders over seksualiteit vooral eenrichtingsverkeer

Veel programma’s die een betere seksuele gezondheid van Afrikaanse jongeren beogen, richten zich op voorlichting via het onderwijs. Uit diverse onderzoeken blijkt dat deze programma’s leiden tot meer en betere kennis onder jongeren over seksuele gezondheid, maar dat dit vooralsnog niet eenduidig leidt tot ander gedrag. Dat roept de vraag op of andere factoren in de omgeving en de leefsituatie van jongeren van invloed zijn op hun denken en doen.

Tot op heden werden in slechts weinig voorlichtingsprogramma’s ouders volwaardig betrokken. Het onderzoek van Wamoyi en anderen probeert de rol die ouders spelen scherp in beeld te krijgen. Het is uitgevoerd onder de Sukuma stam in Noordwest Tanzania, door middel van observaties, interviews en focusgroepdiscussies onder zowel jongeren als hun ouders. Uitkomst van het onderzoek is dat ouders wel degelijk een heel belangrijke rol spelen in het leven van hun kinderen en daarom onterecht genegeerd zijn in veel voorlichtingsprogramma´s.

Een belangrijke bevinding is dat communicatie over seksualiteit en gezondheid meestal eenrichtingsverkeer is, van de ouders naar de jongeren toe. De boodschappen worden veelal gekarakteriseerd door dreiging en angst. Ouders willen niet dat hun kinderen voortijdig zwanger worden en dringen daarom krachtig aan op onthouding. Ook de vrees voor infectie met HIV (en SOA’s) speelt een belangrijke rol. Een derde punt is dat ze graag zien dat dochters de lagere school afmaken, om economisch meer mogelijkheden te scheppen voor de familie.

Ouders beginnen het gesprek doorgaans niet uit zichzelf, maar pas als de omstandigheden daar aanleiding toe geven, bijvoorbeeld als een familielid sterft aan AIDS, of als ze aanwijzingen hebben dat hun kind seksueel actief is (geworden). In de praktijk betekent dit nogal eens dat ouders te laat zijn met het geven van advies aan hun kinderen.

Een dominant patroon in de opvoeding van de ouders is ook het aandringen op seksuele onthouding vóór het huwelijk. Hoewel in veel voorlichtingsprogramma’s aangedrongen wordt op het informeren van de jongeren over condooms en andere anticonceptiva, zien ouders dat als strijdig met de boodschap van onthouding. Condooms zouden promiscue, risicovol gedrag aanmoedigen.

De opvoeding bevestigt veelal ook bestaande seksepatronen: voor zover er gesproken wordt over seksualiteit, spreken moeders erover met hun dochters en vaders (zij het in nog veel mindere mate) met hun zonen. Moeders stimuleren seksuele onschuld en onthouding, vaders verleiden hun zoons juist op subtiele wijze hun seksuele potentie te demonstreren en vrouwen te verleiden. In combinatie met de toon van angst en dreiging leidt dit tot een situatie waarin mannen de controle houden over seksualiteit en vrouwen zich passief opstellen.

De jongeren volgen de adviezen van hun ouders slechts op voor zover ze daar in de praktijk wat mee kunnen. Als bijvoorbeeld een oudere zus ondanks de waarschuwingen van de moeder en het aandringen op onthouding, tóch ongewenst zwanger is geraakt, zal de jongere zus minder gezag toekennen aan het advies van haar moeder.